Áo phao cứu sinh tàu biển là thiết bị cá nhân quan trọng nhất mà thuyền viên và hành khách có thể mang theo. Khi sự cố xảy ra, áo giữ đầu người nổi trên mặt nước và kéo dài thời gian chờ cứu hộ. Thực tế, không ít trường hợp áo có sẵn trên tàu nhưng không phát huy được tác dụng, thường vì sai loại hoặc không vừa người mặc.
Bài viết này trình bày cách chọn áo theo loại tàu và đối tượng sử dụng, cách đọc nhãn chứng nhận và cách bảo quản để áo luôn sẵn sàng. Nội dung hướng tới chủ tàu, thuyền trưởng, sĩ quan và người phụ trách mua sắm thiết bị.
Các loại áo phao cứu sinh phổ biến
Áo phao cứu sinh chia thành hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất dùng vật liệu bọt xốp, cho độ nổi cố định và luôn ở trạng thái sẵn sàng. Người mặc không cần thao tác kích hoạt, chỉ cần cài khóa và siết dây. Loại này bền và ít hỏng, vì vậy được dùng nhiều trên tàu hàng và tàu cá.
Nhược điểm của áo xốp là cồng kềnh. Thuyền viên làm việc trên boong thường phàn nàn về độ vướng khi thao tác dây neo hay cẩu hàng. Vì thế nhiều tàu chọn loại xốp mỏng hơn cho khu vực làm việc và giữ loại dày cho khu vực sinh hoạt. Cách bố trí này cân bằng giữa sự tiện lợi và độ an toàn.
Nhóm thứ hai là áo phao bơm hơi. Ưu điểm lớn nhất là gọn nhẹ, mặc thoải mái, nên thường thấy trên tàu du lịch và thuyền buồm. Tuy nhiên, loại này phụ thuộc vào cơ cấu bơm, tự động hoặc thủ công, cùng bình khí đi kèm. Nếu bình khí hết áp hoặc cơ cấu kích hoạt bị kẹt, áo sẽ không nở như mong đợi. Bảo dưỡng định kỳ vì thế là việc bắt buộc.
Ngoài hai nhóm trên, áo còn được phân theo mức nổi và đối tượng sử dụng: người lớn, trẻ em và trẻ sơ sinh; áo dùng làm việc trên boong và áo dùng khi sơ tán khỏi tàu. Quy định bắt buộc về loại áo khác nhau tùy kiểu tàu và tuyến hoạt động, nên cần đối chiếu với yêu cầu của cơ quan đăng kiểm trước khi trang bị.
Chọn theo kích cỡ và trọng lượng
Áo phao phải vừa người. Đây là điểm bị bỏ qua nhiều nhất. Áo quá rộng sẽ trượt lên khi rơi xuống nước, thậm chí che mặt người mặc, gây nguy hiểm không kém việc không có áo. Áo quá chật thì khó mặc và cản trở cử động. Mỗi sản phẩm đều ghi khoảng trọng lượng hoặc số đo vòng ngực phù hợp, cần đọc kỹ trước khi quyết định.
Cách kiểm tra đơn giản là để người sẽ mặc thử áo, cài hết khóa và dây đai, rồi nắm phần vai áo và nhấc nhẹ. Nếu áo bị kéo lên gần tai thì cỡ đó đang rộng. Nên thử hai đến ba cỡ, sau đó hỏi người mặc cảm giác khi giơ tay, cúi người hay đi lại. Cảm nhận thực tế thường chính xác hơn bảng số đo.
Với trẻ em, cần chọn loại dành riêng cho trẻ, có dây đai luồn giữa hai chân để áo không tuột lên khi rơi xuống nước. Tuyệt đối không dùng áo người lớn cho trẻ dù đã siết hết dây. Người có vóc dáng lớn nên chọn áo có độ nổi cao hơn mức tối thiểu, vì cơ thể lớn đòi hỏi lực nâng lớn hơn. Trên tàu nên có sẵn nhiều cỡ để không phải chọn tạm.
Đọc nhãn và giấy chứng nhận
Áo phao đạt chuẩn thường có nhãn ghi nhà sản xuất, mã sản phẩm, độ nổi, khoảng trọng lượng áp dụng, ngày sản xuất và tiêu chuẩn đạt được. Trước khi mua, hãy đối chiếu từng mục. Nếu nhãn mờ hoặc không có, không nên nhận hàng vội. Áo không rõ nguồn gốc thường không đủ điều kiện dùng cho tàu hoạt động thương mại.
Với tàu biển, thiết bị cứu sinh thường phải có giấy chứng nhận hoặc được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Yêu cầu nhà cung cấp đưa đầy đủ giấy tờ liên quan và lưu bản sao vào hồ sơ tàu. Khi kiểm định, có sẵn hồ sơ sẽ tiết kiệm nhiều thời gian. Có thể tham khảo thêm về thiết bị an toàn trên tàu biển và yêu cầu kiểm định để nắm rõ những điểm cần chuẩn bị.
Ngoài áo, hãy kiểm tra các phụ kiện đi kèm như còi, đèn tự sáng và băng phản quang. Đây là những chi tiết nhỏ nhưng quan trọng. Một chiếc áo nổi tốt mà thiếu đèn vẫn giữ người trên mặt nước, nhưng trong đêm tối hoặc sóng lớn, đội cứu hộ khó phát hiện ra họ. Băng phản quang và đèn tự sáng giúp rút ngắn đáng kể thời gian tìm kiếm.
Bảo quản áo phao trên tàu
Áo nên được cất ở nơi dễ lấy, khô ráo và thoáng. Mỗi thuyền viên cần biết chính xác áo của mình nằm ở đâu, kể cả khi trời tối hay tàu đang nghiêng. Không nên cất áo trong kho khóa hay chôn dưới hàng hóa, vì lúc cần đến sẽ không lấy kịp. Khoang thuyền viên, gần cầu tàu hoặc điểm tập trung thường là vị trí hợp lý.
Tránh để áo phơi nắng gắt quá lâu, hoặc tiếp xúc với dầu mỡ và hóa chất, vì vật liệu sẽ nhanh xuống cấp. Sau mỗi lần sử dụng hoặc luyện tập, rửa áo bằng nước ngọt để loại bỏ muối biển, rồi phơi nơi thoáng gió. Muối còn sót lại trong vải và khóa là nguyên nhân khiến khóa bị kẹt và vải mục sớm.
Nên lập lịch kiểm tra định kỳ. Vết rách, đường may bung, khóa gãy, bọt xốp thấm nước hoặc biến dạng đều là dấu hiệu cần thay thế ngay. Quy trình kiểm tra chi tiết được trình bày trong bài kiểm tra thiết bị cứu sinh định kỳ, có thể tham khảo để xây dựng checklist riêng cho tàu. Sau mỗi đợt kiểm tra, nên ghi chép lại để theo dõi lịch sử từng chiếc áo.
Mặc áo phao đúng cách khi có sự cố
Có áo tốt chưa đủ, người mặc còn phải biết cách mặc. Khi nghe báo động, thuyền viên cần mặc áo trước khi làm việc khác. Cài kín khóa, siết dây đai đủ chặt, sau đó kiểm tra nhanh còi và đèn. Nếu phải mặc thêm áo ấm bên trong, hãy chọn cỡ áo phao đủ rộng để chứa lớp áo đó, nếu không áo sẽ chật và mất tác dụng nổi.
Hành khách thường là nhóm lúng túng nhất. Cách hiệu quả là làm mẫu trực tiếp trước chuyến đi, vừa làm vừa giải thích, đặc biệt với trẻ em và người lớn tuổi. Một buổi hướng dẫn ngắn trước khi tàu rời bến hiệu quả hơn nhiều tờ hướng dẫn dán trên tường.
Gợi ý khi mua sắm
Trước khi mua, lập danh sách số lượng thuyền viên và hành khách theo từng nhóm đối tượng, rồi cộng thêm số dự phòng cho người mới lên tàu. Chọn nhà cung cấp rõ ràng về nguồn gốc, có giấy tờ đầy đủ và hỗ trợ sau bán hàng. Nếu cần tư vấn thêm về thiết bị và quy trình, có thể xem chuyên mục An toàn hàng hải hoặc gửi nhu cầu qua trang Liên hệ.
Để tham khảo thêm về các thiết bị bảo hộ và cứu hộ khác trên tàu, có thể xem các thiết bị và tài liệu an toàn tổng hợp trước khi lập danh mục mua sắm cho đội tàu.
Chọn đúng loại và đúng cỡ áo phao cứu sinh là việc cần hoàn tất trước khi tàu rời bến, không nên để đến lúc có sự cố mới phát hiện áo không vừa hoặc đã hỏng.
