Quy trình ứng phó tràn dầu tại hiện trường cần rõ ràng để khi dầu tràn ra sàn xưởng hay mặt nước, người đứng gần nhất biết ngay mình phải làm gì. Khi dầu tràn, thường chỉ có vài phút để quyết định. Theo kinh nghiệm của đội ngũ bên mình, thời gian là yếu tố quyết định nhiều nhất. Dầu lan càng rộng thì việc thu hồi càng khó và chi phí càng tăng. Một quy trình tốt giúp người tại chỗ giữ bình tĩnh và tránh sai lầm.
Bài viết này đi qua bốn giai đoạn chính của quy trình ứng phó tràn dầu. Đó là đánh giá ban đầu, quây chặn và thu gom, bảo đảm an toàn cho người tham gia, và xử lý chất thải sau sự cố. Mỗi cơ sở cần điều chỉnh các bước này theo phương án ứng phó đã được duyệt và quy định hiện hành.
Đánh giá ban đầu và khoanh vùng trong quy trình ứng phó tràn dầu
Việc đầu tiên luôn là dừng nguồn gây tràn. Hãy ngắt bơm, đóng van hoặc dừng chuyển dầu nếu làm được an toàn. Sau đó báo ngay cho người phụ trách và thông báo cho những người đang làm việc gần khu vực. Nếu có nguy cơ cháy, hãy ngắt nguồn lửa và nguồn điện không cần thiết.
Tiếp theo là đánh giá nhanh. Bạn cần biết loại dầu, lượng ước tính, vị trí tràn và hướng lan. Thời tiết và dòng chảy cũng rất quan trọng. Dầu nhẹ bay hơi nhanh, làm tăng nguy cơ cháy. Dầu nặng bám dính lâu trên nền và đáy. Gió và thủy triều quyết định hướng trôi trên mặt nước. Đánh giá không cần hoàn hảo, nhưng phải đủ để chọn đúng hướng xử lý.
Khoanh vùng nguy hiểm và cấm người không phận sự đi vào. Đặt biển cảnh báo và cử người canh gác. Xác định điểm tập kết và lối vào cho đội ứng phó. Hãy đứng ở phía đầu gió để tránh hít hơi dầu. Khi sự cố vượt khả năng xử lý tại chỗ, cần thông báo cho cơ quan có thẩm quyền theo đúng quy định.
Quây chặn và thu gom dầu tràn
Khi nguồn tràn đã được kiểm soát, việc tiếp theo là ngăn dầu lan rộng. Trên nền xưởng, người ta thường dùng gối chặn, cát hoặc vật liệu thấm để bao quanh vết dầu. Đặc biệt cần che kín miệng cống thoát nước. Một khi dầu chảy vào hệ thống thoát nước thì gần như không thể thu hồi hết, nên đây là ưu tiên số một.
Trên mặt nước, phao quây được triển khai từ phía thượng lưu dòng chảy, sau đó thu hẹp dần vòng quây. Neo phao thật chắc và luôn có người theo dõi, vì chỉ một chỗ hở nhỏ cũng đủ để dầu thoát ra ngoài. Bạn có thể tham khảo vật tư ứng phó tràn dầu để chọn loại phù hợp với từng điều kiện.
Sau khi quây xong, tiến hành thu gom. Với lượng dầu nhỏ, tấm hoặc hạt thấm hút là đủ. Với lượng lớn, cần máy hút hoặc bơm chuyên dụng để chuyển dầu vào thùng chứa. Nguyên tắc là thu từ rìa vào giữa, tránh khuấy làm dầu đẩy lan ra. Trong suốt quá trình, liên tục quan sát vòng quây để kịp thời phát hiện chỗ rò rỉ.
Lưu ý quan trọng: không dùng chất phân tán hay hóa chất xử lý khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Những hóa chất này có thể gây thêm tác hại cho môi trường. Hãy bám sát phương án đã được phê duyệt.
An toàn cho người tham gia ứng phó
Trong mọi tình huống, an toàn của con người phải đặt lên trước việc thu hồi dầu. Người tham gia cần trang bị bảo hộ phù hợp, gồm:
- Găng tay chịu dầu
- Ủng và quần áo chống thấm
- Kính bảo hộ và mặt nạ khi cần
Ở khu vực có hơi dễ cháy, phải dùng thiết bị chống nổ, cấm hút thuốc và cấm mọi thiết bị có thể phát tia lửa.
Khi làm việc trong không gian kín hoặc bán kín, hãy đo nồng độ khí trước khi vào. Đội ngũ bên mình từng gặp trường hợp công nhân chui vào hố kín có dầu mà chưa kiểm tra khí, may mà có người phát hiện kịp. Nguyên tắc đơn giản: không ai vào không gian kín khi chưa đo khí và chưa có người giám sát bên ngoài. Phương án cứu hộ cũng phải chuẩn bị sẵn. Bạn có thể xem thiết bị cứu hộ cứu nạn tại nơi làm việc.
Dầu làm sàn trơn rất nhanh, nên nguy cơ trượt ngã thường cao hơn người ta nghĩ. Hãy đi giày chống trượt và di chuyển chậm, cẩn thận. Nên luân phiên người làm để tránh mệt mỏi, vì mệt là lúc dễ sai sót nhất. Đừng quên bố trí nước sạch, chỗ rửa tay và khu nghỉ ngơi.
Nếu dầu dính vào da hoặc mắt, rửa ngay bằng nhiều nước sạch rồi xử lý theo hướng dẫn sơ cứu. Chuẩn bị sẵn tủ thuốc và dụng cụ sơ cứu từ trước sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian. Tham khảo thiết bị sơ cứu tại chỗ để chọn đúng loại cho cơ sở của mình.
Xử lý chất thải sau sự cố tràn dầu
Dầu thu hồi, vật liệu thấm đã dùng, đất cát nhiễm dầu và đồ bảo hộ bẩn đều được xem là chất thải và phải xử lý đúng quy định. Không đổ ra cống, không chôn lấp tùy tiện, không đốt ngoài trời. Hãy đựng trong thùng hoặc túi kín, dán nhãn rõ ràng và để ở khu vực riêng.
Việc thu gom, vận chuyển và xử lý thường cần đơn vị có chức năng đảm nhận. Hãy lưu hồ sơ về khối lượng chất thải và đơn vị tiếp nhận. Đây là giấy tờ cần khi cơ quan quản lý kiểm tra, đồng thời là bằng chứng cơ sở đã làm đúng trách nhiệm.
Khi xử lý xong, rà soát lại hiện trường. Kiểm tra sàn đã sạch chưa, mặt nước còn váng dầu hay không, thiết bị cần vệ sinh hay thay mới. Đồng thời bổ sung vật tư đã dùng và cập nhật danh mục để lần sau không thiếu hụt.
Rút kinh nghiệm sau mỗi sự cố
Khi mọi việc ổn định, nên tổ chức buổi họp rút kinh nghiệm. Làm rõ nguyên nhân sự cố, phản ứng có đủ nhanh không, vật tư có đủ dùng không và thông tin giữa các bộ phận có thông suốt không. Ghi lại điểm chưa tốt và cập nhật quy trình. Theo kinh nghiệm của đội ngũ, mỗi sự cố dù nhỏ cũng là cơ hội hoàn thiện.
Bạn có thể đọc thêm trong chuyên mục Ứng phó tràn dầu, hoặc gửi câu hỏi qua trang Liên hệ. Một quy trình rõ ràng và được tập luyện đều đặn là cách hiệu quả nhất để giảm thiệt hại khi sự cố thực sự xảy ra. Để đào tạo nhân sự, bạn cũng có thể tham khảo HNCE.
