Khi nói đến thiết bị an toàn tàu biển, nhiều người nghĩ ngay đến một danh sách dài trên giấy. Đội ngũ chúng tôi làm việc với tàu và nhà máy suốt nhiều năm, và điều chúng tôi thường gặp nhất không phải là thiếu thiết bị, mà là thiết bị có trên giấy nhưng ngoài thực tế lại chưa sẵn sàng. Áo phao phải nằm đúng chỗ. Bình chữa cháy phải còn áp lực. Tín hiệu cấp cứu phải kêu được ngay khi bấm. Tất cả đều cần được kiểm định đúng hạn.
Bài viết này chia sẻ những gì chúng tôi rút ra qua các chuyến khảo sát thực tế: danh mục thiết bị thường gặp, vai trò của kiểm định, cách lập lịch bảo dưỡng và những lỗi hay tái diễn. Yêu cầu cụ thể luôn phụ thuộc vào loại tàu, vùng hoạt động và quy định hiện hành, nên bạn nên đối chiếu với cơ quan đăng kiểm trước khi chốt bất kỳ danh mục nào.
Danh mục thiết bị an toàn bắt buộc trên tàu biển
Danh mục thay đổi theo kích cỡ và loại tàu, nhưng về cơ bản có thể chia thành vài nhóm lớn. Mỗi nhóm đảm nhiệm một vai trò riêng, và chỉ cần thiếu một nhóm là cả hệ thống phòng vệ sẽ có lỗ hổng.
Nhóm cứu sinh là nhóm quan trọng nhất khi có tình huống khẩn cấp. Nó bao gồm áo phao, phao tròn, xuồng hoặc bè cứu sinh, thiết bị hạ xuồng và pháo hiệu cấp cứu. Khi tàu buộc phải bỏ tàu, những thiết bị này giúp người ta nổi trên mặt nước và được phát hiện nhanh hơn. Chúng tôi hay nhắc thuyền viên rằng áo phao phải để ở vị trí dễ lấy, không nên khóa trong tủ hay để đồ đạc che khuất.
Nhóm chữa cháy gồm bình chữa cháy xách tay, hệ thống chữa cháy cố định, vòi và lăng phun, bộ quần áo chữa cháy và thiết bị thở. Với tàu hàng, hệ thống này cần được tính toán theo từng khu vực. Buồng máy và hầm hàng có nguy cơ cháy khác nhau, nên loại bình đặt ở buồng máy chưa chắc đã phù hợp cho hầm hàng.
Nhóm thông tin và tín hiệu gồm thiết bị liên lạc, phao định vị khẩn cấp, đèn tín hiệu và còi. Đây là nhóm dễ bị bỏ quên nhất, vì ít khi được dùng hằng ngày. Đến lúc cần mới phát hiện pin đã cạn, đèn không sáng hay còi không kêu. Chúng tôi đã gặp tình huống này không ít lần.
Ngoài ra còn có nhóm thiết bị hàng hải, gồm la bàn và các thiết bị dẫn đường theo quy định, cùng nhóm phòng ngừa ô nhiễm với thiết bị xử lý dầu và vật tư cơ bản. Nếu bạn quan tâm đến phần ô nhiễm, hãy đọc thêm về vật tư ứng phó tràn dầu để biết cách chuẩn bị vật tư cho đúng cách.
Kiểm định và chứng nhận: không chỉ là giấy tờ
Kiểm định là bước xác nhận rằng thiết bị không chỉ có mặt trên tàu mà còn đạt yêu cầu kỹ thuật và hoạt động đúng chức năng. Phần lớn thiết bị trên tàu phải có chứng nhận hoặc được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Tàu cũng được kiểm tra định kỳ để cấp mới hoặc xác nhận lại các giấy chứng nhận an toàn cần thiết cho hoạt động.
Việc kiểm định gắn chặt với từng loại thiết bị. Bình chữa cháy, xuồng cứu sinh, bè cứu sinh và pháo hiệu đều có chu kỳ kiểm tra và bảo dưỡng riêng. Phần lớn công việc này do các trạm dịch vụ đã được công nhận đảm nhiệm. Hồ sơ kiểm tra phải lưu ngay trên tàu để xuất trình khi có yêu cầu, và chúng tôi luôn khuyên chủ tàu rà lại hồ sơ này trước mỗi chuyến đi dài.
Một bài học thực tế đội ngũ chúng tôi từng gặp: một tàu phát hiện bình chữa cháy hết hạn đúng ngày sắp rời cảng. Cả nhóm phải chạy gấp để thay bình và đặt lịch kiểm tra bổ sung, và không khí rất căng thẳng. Tàu khác thì có lịch rõ ràng, luôn chuẩn bị sẵn thiết bị thay thế và đặt lịch trạm dịch vụ trước vài tuần, nên không rơi vào tình thế đó.
Lập lịch bảo dưỡng thiết bị trên tàu
Một lịch bảo dưỡng hiệu quả thường được chia theo ba cấp: kiểm tra hằng ngày, kiểm tra định kỳ theo tuần hoặc tháng, và kiểm tra theo năm. Mỗi cấp có công việc riêng và người phụ trách riêng, để tránh việc ai cũng nghĩ người khác sẽ làm.
Kiểm tra hằng ngày chủ yếu là quan sát nhanh vị trí và tình trạng bên ngoài của thiết bị. Bình còn ở chỗ không, có bị vật khác che khuất không, áo phao có nằm đúng vị trí không. Việc này chỉ tốn vài phút nhưng giúp phát hiện sớm nhiều vấn đề nhỏ.
Kiểm tra theo tuần hoặc tháng thiên về thử nghiệm. Thử còi, thử đèn, kiểm tra bơm chữa cháy và đếm số lượng thiết bị. Đây là lúc bạn biết chắc một thiết bị có thật sự hoạt động hay chỉ đang nằm đó cho đủ số lượng.
Kiểm tra theo năm hoặc chu kỳ dài hơn thường do trạm dịch vụ hoặc cơ quan kiểm định thực hiện. Các hạng mục như nạp lại bình, kiểm tra bè cứu sinh và thử áp lực thuộc nhóm này. Không nên tự làm nếu không có chuyên môn và thiết bị đo phù hợp.
Chúng tôi khuyên giao trách nhiệm cụ thể cho từng sĩ quan và ghi đầy đủ vào sổ theo dõi. Nếu tàu có nhiều thiết bị, nên lập bảng liệt kê vị trí, ngày kiểm tra, tình trạng và hạn tiếp theo. Quy trình chi tiết hơn bạn có thể tham khảo trong bài về kiểm tra thiết bị cứu sinh định kỳ.
Những lỗi thường gặp khi kiểm tra
Lỗi đầu tiên và phổ biến nhất là thiết bị hết hạn mà không ai hay biết. Pháo hiệu quá hạn, pin đèn đã cạn, tem bình chữa cháy đã cũ. Gốc rễ thường là thiếu một bảng theo dõi tập trung, nên mỗi người nhớ một kiểu và không ai chịu trách nhiệm toàn bộ.
Lỗi thứ hai là đặt thiết bị sai chỗ. Chúng tôi từng thấy áo phao bị khóa trong kho, bình chữa cháy bị hàng hóa che khuất, và xuồng cứu sinh vướng dây buộc. Những lỗi này không tốn chi phí để sửa. Chỉ cần đi kiểm tra thực tế theo từng vị trí là nhận ra ngay.
Lỗi thứ ba là thuyền viên không biết cách sử dụng. Thiết bị đạt chuẩn mà không ai thao tác thành thạo thì khi cần cũng coi như vô dụng. Tập luyện định kỳ là cách duy nhất khắc phục, và mỗi buổi tập nên được ghi lại vào hồ sơ.
Lỗi cuối cùng là hồ sơ thiếu hoặc không khớp với thực tế, ví dụ giấy chứng nhận đã hết hạn hay số seri thiết bị không đúng với hồ sơ. Những sai sót nhỏ này đủ làm buổi kiểm tra kéo dài thêm nhiều giờ. Hãy rà soát hồ sơ trước mỗi đợt kiểm định, đừng đợi đến ngày kiểm tra mới làm.
Thuyền viên: yếu tố quyết định khi có sự cố
Thiết bị tốt đến đâu cũng cần người vận hành thành thạo. Mỗi thuyền viên nên biết vị trí áo phao của mình, điểm tập trung khi có báo động, nhiệm vụ cụ thể trong từng tình huống và cách dùng bình chữa cháy cơ bản. Thuyền viên mới lên tàu cần được hướng dẫn ngay trong những ngày đầu, đừng chờ đến buổi tập tiếp theo.
Các buổi tập báo động nên được tổ chức đều đặn. Khi tập, hãy làm thật: đo thời gian tập trung, mặc áo phao, bật còi, thao tác bình chữa cháy. Chỉ những buổi tập nghiêm túc mới giúp phát hiện điểm yếu trước khi sự cố thật xảy ra. Chúng tôi nhận thấy tàu nào tập đều thường phản ứng bình tĩnh hơn hẳn khi có tình huống thật.
Chuẩn bị cho đợt kiểm định
Trước một đợt kiểm định, hãy lập danh sách toàn bộ thiết bị và đánh dấu từng món đã kiểm tra. Chuẩn bị đầy đủ giấy chứng nhận, sổ bảo dưỡng và hồ sơ tập huấn. Thử những thiết bị có thể thử, và thay ngay những món đã hết hạn thay vì để sang đợt sau.
Nếu muốn đọc thêm các bài thực tế khác, bạn có thể xem chuyên mục An toàn hàng hải. Khi cần trao đổi trực tiếp về tình trạng thiết bị trên tàu của mình, bạn có thể liên hệ qua trang Liên hệ. Ngoài ra, khi mở rộng sang các thiết bị bảo hộ và phòng cháy tại cảng hoặc nhà máy, bạn cũng có thể tham khảo thiết bị và giải pháp văn phòng cho khu vực hành chính đi kèm.
Thiết bị an toàn tàu biển chỉ thật sự có ý nghĩa khi được duy trì tốt, kiểm định đúng hạn và thuyền viên sử dụng thành thạo. Nếu bạn đang chuẩn bị cho đợt kiểm định sắp tới, hãy bắt đầu bằng việc rà lại danh mục và lịch bảo dưỡng. Đây thường là phần mang lại hiệu quả nhanh nhất.
