Sơ cứu ban đầu là những việc làm ngay tại chỗ cho người bị nạn, khi nhân viên y tế chưa kịp có mặt. Ở nhà máy hay công trình, tai nạn thường đến rất nhanh. Một vết cắt từ mép tôn, một lần bỏng khi chạm thiết bị nóng, một cú ngã từ giàn giáo hay vật rơi từ trên cao, tất cả đều có thể xảy ra trong vài giây. Đội ngũ chúng tôi làm việc với nhiều đơn vị sản xuất khác nhau, và đã nhiều lần chứng kiến cảnh vài phút đầu được xử lý đúng cách giúp người lao động hồi phục tốt hơn hẳn. Điều đó khiến chúng tôi tin rằng sơ cứu không phải kỹ năng xa vời, mà là thứ ai ở xưởng cũng nên biết.
Bài viết này tổng hợp quy trình sơ cứu cơ bản mà chúng tôi vẫn khuyến nghị cho quản lý và công nhân. Nội dung gồm đánh giá an toàn hiện trường, cầm máu và băng bó, xử trí bỏng và nghi gãy xương, rồi nhận biết khi nào cần chuyển viện. Đây là tài liệu tham khảo, không thay thế khóa huấn luyện. Muốn thao tác thành thạo, bạn nên tham gia lớp do đơn vị y tế có chuyên môn tổ chức. Nếu đang phân vân về trang bị, bạn cũng có thể xem cách chọn hộp sơ cứu đúng nhu cầu để biết nên trang bị những gì.
Bước 1: Đánh giá an toàn hiện trường
Đây là bước hay bị bỏ qua nhất. Người đến hiện trường đầu tiên thường lao vào cứu ngay, và rồi chính họ trở thành nạn nhân thứ hai. Trước khi chạm vào người bị nạn, hãy dừng lại vài giây để quan sát. Chỉ vài giây thôi, nhưng nó quyết định bạn có đủ sức tiếp tục giúp người khác hay không.
Hãy tự hỏi còn nguy cơ nào không. Có dây điện hở không? Máy móc có còn chạy không? Có hóa chất rò rỉ, khí độc hay vật dễ rơi ở phía trên không? Nếu nguy hiểm vẫn còn, bạn phải cắt nguồn điện, dừng máy hoặc đưa người bị nạn ra khỏi khu vực nguy hiểm trước khi làm việc khác. Cứu một người mà không bảo vệ được mình thì chẳng ai được lợi. Với người bị kẹt trong khu vực có điện, thường phải ngắt nguồn trước rồi mới tiếp cận.
Khi hiện trường đã an toàn, hãy gọi hỗ trợ ngay. Trong thực tế, nên phân công một người gọi cấp cứu và một người lấy hộp sơ cứu hoặc thiết bị gần nhất. Khi báo, nói rõ địa chỉ, số người bị nạn, tình trạng và loại tai nạn. Nói chậm và rõ ràng, giữ máy cho đến khi được hướng dẫn kết thúc cuộc gọi.
Cuối cùng, kiểm tra nhanh người bị nạn: họ có tỉnh không, có thở không, có chảy máu nhiều không. Người bất tỉnh và không thở cần được hồi sinh tim phổi ngay, nếu bạn đã được huấn luyện. Với người nghi chấn thương cột sống, tuyệt đối không di chuyển khi chưa thật sự cần thiết.
Bước 2: Cầm máu và băng bó
Với vết thương chảy máu, nguyên tắc đầu tiên là ép trực tiếp. Đặt gạc sạch hoặc vải sạch lên vết thương, giữ chắc và giữ liên tục. Nếu máu thấm qua, đừng gỡ lớp gạc đầu tiên, vì làm vậy sẽ kéo bong cục máu đông vừa hình thành. Hãy đặt thêm lớp gạc lên trên rồi tiếp tục ép. Nếu không nghi gãy xương, có thể nâng cao phần bị thương để giảm lượng máu dồn về vùng đó.
Trường hợp chảy máu nặng, không cầm được bằng cách ép thông thường, người đã qua huấn luyện có thể dùng băng ép cầm máu hoặc dây garo đúng kỹ thuật. Khi đặt dây, ghi lại thời điểm và báo rõ cho nhân viên y tế. Đây là kỹ thuật cần thực hành trước, không nên thử lần đầu trong tình huống thật, bởi sai một chút cũng có thể gây tổn thương thêm.
Khi máu đã cầm, làm sạch vết thương nhẹ nhàng bằng nước sạch và sát khuẩn vùng da xung quanh. Không chà mạnh vào bên trong. Băng lại bằng gạc vô trùng, quấn đủ chặt để giữ gạc nhưng không làm tê hay tím đầu ngón. Khi tiếp xúc với máu, hãy đeo găng tay y tế để bảo vệ cả người cứu lẫn người bị nạn.
Có một lưu ý quan trọng. Nếu vết thương có dị vật cắm sâu như mảnh kim loại, đinh hay mảnh thủy tinh, tuyệt đối không rút ra. Dị vật đang nút lại mạch máu, rút ra có thể khiến máu phun ra ồ ạt. Hãy cố định dị vật bằng gạc và băng quanh, rồi chuyển đến cơ sở y tế.
Bước 3: Xử trí bỏng và nghi gãy xương
Với bỏng nhiệt, làm mát vùng bỏng bằng nước sạch chảy nhẹ trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Trong lúc đó, nhanh tay tháo nhẫn, vòng, đồng hồ và quần áo không dính vào da, trước khi vùng bỏng sưng lên, vì sau khi sưng việc tháo sẽ rất khó. Che vết bỏng bằng gạc sạch hoặc màng bọc thực phẩm sạch. Tuyệt đối không bôi kem đánh răng, dầu, mỡ hay các chất dân gian, vì chúng giữ nhiệt và gây nhiễm trùng.
Bỏng hóa chất cần cách làm khác. Rửa bằng nhiều nước sạch liên tục, cởi bỏ quần áo đã dính hóa chất, và chú ý không để nước rửa chảy sang vùng da lành. Nếu hóa chất bắn vào mắt, rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, hướng dòng nước từ phía mũi ra phía thái dương. Cách xử trí chính xác phụ thuộc vào từng loại hóa chất, vì vậy hãy tra bảng dữ liệu an toàn (SDS) của hóa chất đang dùng tại nơi làm việc, và để sẵn bảng này ở khu vực kho.
Với nghi gãy xương, ưu tiên số một là hạn chế cử động vùng bị thương. Cố định bằng nẹp hoặc vật cứng, lót đệm mềm, rồi buộc ở phía trên và phía dưới vị trí gãy, không buộc trực tiếp lên chỗ gãy. Nếu xương đã nhô ra ngoài, che bằng gạc sạch và không cố đẩy xương vào. Giữ ấm cho người bị nạn và không cho ăn uống, phòng trường hợp họ cần phẫu thuật.
Chúng tôi từng nghe một quản lý công trình kể lại chuyện này. Một công nhân ngã từ giàn giáo thấp, đồng nghiệp vội đỡ dậy và dìu đi bộ ra ngoài. Mãi sau họ mới phát hiện anh bị chấn thương cột sống. Bài học rất rõ: đừng vội di chuyển người bị ngã khi chưa đánh giá. Điều này cũng khớp với những gì chúng tôi từng nhấn mạnh trong bài về thiết bị cứu hộ cứu nạn tại nơi làm việc, nơi việc chuẩn bị sẵn sàng quan trọng không kém việc xử trí.
Khi nào cần chuyển viện ngay
Có những dấu hiệu bắt buộc phải gọi cấp cứu hoặc chuyển viện ngay. Đó là mất ý thức, khó thở, đau ngực, chảy máu không cầm được, bỏng diện rộng hoặc bỏng ở mặt, tay, chân, vùng kín, nghi gãy xương lớn, chấn thương đầu hay cột sống, nhiễm độc hóa chất và điện giật.
Ngay cả khi vết thương trông nhẹ, nếu bạn không chắc chắn, hãy đưa người bị nạn đi kiểm tra. Chấn thương đầu hay tổn thương nội tạng có thể diễn biến chậm. Lúc đầu người bệnh vẫn tỉnh táo và nói chuyện bình thường, rồi bất ngờ xấu đi. Người bị điện giật, dù trông có vẻ ổn, cũng cần được theo dõi, vì rối loạn nhịp tim có thể xuất hiện muộn.
Trong lúc chờ đợi, tiếp tục theo dõi hơi thở và mức độ tỉnh táo, giữ ấm và trấn an người bị nạn. Ghi lại thời điểm xảy ra sự cố, diễn biến và những việc đã làm để báo lại cho nhân viên y tế. Khi mọi việc ổn định, hãy báo cáo theo quy định của cơ sở và rà soát nguyên nhân để phòng ngừa lần sau.
Chuẩn bị trước khi sự cố xảy ra
Sơ cứu tốt bắt đầu từ việc chuẩn bị trước. Đơn vị nên có danh sách người đã được huấn luyện theo từng ca làm việc, sơ đồ vị trí hộp sơ cứu, số điện thoại cấp cứu và đường đi đến cơ sở y tế gần nhất. Những thông tin này cần được dán ở nơi mọi người dễ thấy, không nên chỉ nằm trong ngăn kéo phòng hành chính.
Tổ chức diễn tập định kỳ cũng rất quan trọng. Một buổi tập ngắn mỗi quý giúp mọi người quen tay và bớt hoảng khi tai nạn thật xảy ra. Bạn có thể đọc thêm các bài trong chuyên mục Sơ cứu y tế, hoặc gửi câu hỏi về tình huống cụ thể của đơn vị qua trang Liên hệ. Chúng tôi luôn sẵn lòng trao đổi để điều chỉnh quy trình cho phù hợp từng nhà máy.
Cuối cùng, cần nhớ rằng sơ cứu ban đầu không thay thế điều trị y tế. Nhưng làm đúng những việc cần làm trong vài phút đầu có thể giúp người lao động an toàn hơn rất nhiều. Đó là khoản đầu tư phòng ngừa đáng giá nhất mà một nhà máy hay công trình có thể làm. Và thường thì khoản đầu tư ấy không tốn nhiều tiền, chỉ cần sự chuẩn bị nghiêm túc và thói quen tập luyện đều đặn.
Tham khảo thêm Megatravel nếu bạn cần lên kế hoạch đưa đoàn công tác đi lại an toàn, và Classified Scripts để tìm hiểu thêm về các giải pháp số hỗ trợ quản lý thông tin nội bộ.
