Khi sự cố tràn dầu xảy ra, vài phút đầu tiên thường quyết định dầu sẽ lan đi đâu và rộng đến mức nào. Vì vậy, chúng tôi luôn khuyên các cơ sở chuẩn bị sẵn vật tư ứng phó tràn dầu từ trước, thay vì đến lúc có chuyện mới đi tìm. Dù là tàu biển, cảng, kho xăng dầu hay một nhà máy có sử dụng dầu, rủi ro này vẫn luôn hiện hữu ở nhiều quy mô khác nhau. Chỉ cần một van bị rò hay một thùng dầu đổ ra sàn là đủ gây hậu quả.
Trong bài này, đội ngũ của chúng tôi sẽ đi qua danh mục vật tư cơ bản, cách dùng phao quây và chất thấm hút, trang bị cần có cho người tham gia ứng phó, cũng như cách lưu kho và kiểm tra định kỳ. Bạn nên xem đây là khung tham khảo. Quy mô cụ thể vẫn phải dựa trên kế hoạch ứng phó và quy định áp dụng cho cơ sở của mình.
Các nhóm vật tư ứng phó cơ bản
Vật tư ứng phó tràn dầu thường được chia thành bốn nhóm chính. Mỗi nhóm đảm nhiệm một vai trò riêng. Thiếu một nhóm thôi cũng đủ khiến cả quá trình xử lý bị chậm lại, và thường chậm đúng vào lúc cần nhanh nhất.
Nhóm ngăn chặn gồm phao quây, tấm chặn cống và gối chặn. Mục tiêu của nhóm này rất đơn giản: không để dầu lan ra khỏi phạm vi ban đầu. Nhóm thu gom gồm máy hút, bơm và thùng chứa, dùng để lấy phần dầu đã tách khỏi mặt nước hoặc nền sàn. Nhóm thấm hút gồm tấm, cuộn, gối và hạt thấm, phù hợp để xử lý lớp dầu còn sót lại sau khi đã thu gom phần lớn. Cuối cùng là nhóm xử lý chất thải, gồm túi và thùng kín có nhãn, để gom vật liệu đã nhiễm dầu một cách an toàn.
Quy mô vật tư cũng cần được cân nhắc theo thực tế. Với một kho nhỏ, chúng tôi thường đề xuất một bộ vật tư đặt gọn trong thùng, đủ để xử lý rò rỉ vài chục lít dầu. Ngược lại, cảng và tàu lớn cần phao quây dài, thiết bị thu hồi công suất cao và một lực lượng được huấn luyện chuyên trách. Hãy bắt đầu từ rủi ro thật của cơ sở, rồi mới tính đến kịch bản xấu nhất có thể xảy ra.
Phao quây và chất thấm hút: dùng sao cho đúng
Phao quây có nhiệm vụ chặn dầu lan rộng trên mặt nước. Một bộ phao quây thường gồm phần nổi phía trên mặt nước, phần màn chìm bên dưới và dây xích hoặc cáp làm đối trọng. Có loại được thiết kế cho vùng nước lặng như cảng hay bến kho, cũng có loại chịu được sóng và dòng chảy mạnh hơn. Việc chọn đúng loại phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí triển khai.
Khi triển khai phao quây, đội ngũ thường bố trí từ phía thượng nguồn dòng chảy rồi thu hẹp dần vùng dầu lại. Phao cần có người điều khiển, neo cố định và được kiểm tra liên tục trong suốt quá trình sử dụng. Một sai lầm chúng tôi gặp khá thường xuyên là triển khai với quá ít người hoặc thiếu thiết bị đi kèm. Kết quả là dầu thoát khỏi vòng quây ngay trong lúc đang xử lý.
Chất thấm hút giúp thu gom các lượng dầu nhỏ và rất tiện khi làm việc trên mặt nước hoặc trên sàn xưởng. Có loại chỉ hút dầu và đẩy nước ra, phù hợp khi cần làm sạch bề mặt nước. Có loại hút mọi chất lỏng, thường dùng trong xưởng khi không cần phân biệt nước với dầu. Hãy đọc kỹ nhãn sản phẩm để chọn đúng loại, và luôn tính đến khả năng thấm hút thực tế chứ không chỉ con số ghi trên bao bì.
Chúng tôi từng làm việc với một kho đã mua tấm thấm đa năng để xử lý rò rỉ trên nền xưởng. Sau đó, họ lại đem dùng ngoài trời khi trời mưa. Tấm nhanh chóng bão hòa nước và gần như mất hẳn khả năng hút dầu. Bài học ở đây khá rõ ràng: chọn vật tư phải gắn với môi trường sử dụng, không chỉ dựa vào tên gọi hay giá tiền.
Trang bị bảo hộ và thiết bị hỗ trợ cho đội ứng phó
Người tham gia ứng phó trước hết phải được bảo vệ. Các món cơ bản gồm găng tay chịu hóa chất, ủng, quần áo chống thấm, kính bảo hộ và khẩu trang hoặc mặt nạ lọc hơi hữu cơ khi cần thiết. Khu vực có hơi xăng dễ cháy còn đòi hỏi thêm thiết bị chống cháy nổ và các dụng cụ không phát sinh tia lửa.
Việc chọn từng món bảo hộ nên dựa trên môi trường làm việc cụ thể. Bạn có thể tham khảo thêm bài cách chọn bảo hộ lao động theo môi trường làm việc để hiểu rõ các tiêu chí lựa chọn trước khi mua sắm.
Ngoài bảo hộ cá nhân, khu vực ứng phó cần có bình chữa cháy, thiết bị liên lạc và đèn chiếu sáng. Những sự cố xảy ra ban đêm hay trong điều kiện thiếu sáng thường khó xử lý hơn rất nhiều. Vì thế, đèn chiếu sáng dự phòng là thứ không nên thiếu.
Đội ứng phó cần được huấn luyện bài bản. Mỗi người phải nắm rõ vai trò của mình, biết dùng từng loại vật tư và hiểu thứ tự thao tác. Quy trình chi tiết theo từng bước có thể xem ở bài quy trình ứng phó tràn dầu tại hiện trường, đây là tài liệu chúng tôi thường gợi ý cho các đội mới thành lập.
Lưu kho và kiểm tra định kỳ
Vật tư nên được đặt ở vị trí dễ lấy, gần khu vực có rủi ro nhưng không nằm trong vùng có thể bị ảnh hưởng trực tiếp khi sự cố xảy ra. Thùng chứa cần có nhãn rõ ràng, danh mục vật tư bên trong và số điện thoại liên hệ khẩn cấp. Tránh để vật tư bị đè nén, ngâm nước hay phơi nắng lâu ngày.
Kiểm tra định kỳ là việc không thể bỏ qua. Với phao quây, bạn cần xem tình trạng vỏ, các mối nối và dây neo. Tấm thấm hút phải còn khô, không bị bụi bám hay nấm mốc. Bơm và máy hút nên được chạy thử theo lịch cố định. Sau mỗi lần sử dụng, hãy bổ sung ngay phần vật tư đã dùng để kho luôn sẵn sàng.
Một cách làm đơn giản mà hiệu quả là lập danh mục vật tư kèm số lượng tối thiểu. Khi số lượng của một món giảm xuống dưới mức này, người phụ trách cần đặt thêm ngay. Làm vậy, cơ sở sẽ không rơi vào tình huống thiếu vật tư đúng lúc cần nhất.
Phối hợp với các bên liên quan
Ứng phó tràn dầu hiếm khi chỉ là việc của một đơn vị. Cơ sở nên biết trước số liên lạc của cơ quan quản lý, đơn vị ứng phó chuyên nghiệp gần nhất và các nhà cung cấp vật tư bổ sung. Danh sách này nên được dán cùng thùng vật tư và cập nhật mỗi khi có thay đổi nhân sự hay đối tác.
Nếu vật tư tại chỗ chỉ đủ xử lý sự cố nhỏ, hãy thỏa thuận trước với một đơn vị bên ngoài cho những trường hợp lớn hơn. Việc chuẩn bị phối hợp từ sớm giúp tiết kiệm thời gian quý giá, thay vì phải tìm kiếm và liên hệ từ đầu khi sự cố đã xảy ra.
Gợi ý lập danh mục vật tư cho cơ sở của bạn
Điểm xuất phát là xác định kịch bản: loại dầu đang sử dụng, lượng dầu tối đa có thể tràn ra và môi trường xảy ra sự cố, như trong nhà, ngoài sân bãi hay trên mặt nước. Từ đó, bạn chọn vật tư theo từng nhóm và tính số lượng tương ứng. Nếu cần thêm tài liệu, bạn có thể xem chuyên mục Ứng phó tràn dầu, hoặc gửi câu hỏi qua trang Liên hệ để đội ngũ tư vấn trực tiếp. Ngoài ra, bạn cũng có thể tham khảo thêm các thiết bị an toàn tại trang chủ thammyvienula.vn khi cần danh mục bổ trợ cho khu vực sinh hoạt của nhân viên.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, vật tư ứng phó tràn dầu chỉ phát huy tác dụng khi được chọn đúng, đặt đúng chỗ và người dùng thực sự biết cách thao tác. Đầu tư vào chuẩn bị bao giờ cũng rẻ hơn nhiều so với chi phí xử lý hậu quả.
