Khi bắt đầu chọn bình chữa cháy cho nhà xưởng, việc đầu tiên nên làm là trả lời một câu hỏi: trong xưởng đang có những vật liệu nào có thể bốc cháy? Không ít cơ sở mua bình theo thói quen, thấy loại nào phổ biến thì mua loại đó. Cách làm này dễ dẫn đến tình trạng có bình trong tay nhưng lại không dập được đúng đám cháy đang xảy ra.
Bài viết này tổng hợp cách rà soát thường dùng khi tư vấn cho nhà máy và xưởng sản xuất: phân loại bình, tính số lượng, vị trí đặt và những sai lầm hay gặp. Mục tiêu là giúp bạn có khung suy nghĩ rõ ràng trước khi quyết định mua.
Phân loại bình chữa cháy theo chất cháy
Đám cháy được chia thành nhiều nhóm theo vật liệu đang cháy, và mỗi nhóm cần một loại chất chữa cháy riêng. Dùng sai loại không chỉ khiến đám cháy lan nhanh hơn mà còn có thể gây nguy hiểm cho người cầm bình. Vì vậy, bước phân loại luôn đi trước bước mua sắm.
Nhóm đầu tiên là chất rắn thông thường như gỗ, giấy, vải và nhựa. Bình bột đa năng hoặc bình bọt thường được dùng cho nhóm này. Kho vải và kho bao bì thường là nơi rủi ro cao hơn người quản lý nghĩ, vì sợi vải tích tụ lâu ngày rất dễ bắt lửa.
Nhóm thứ hai là chất lỏng dễ cháy như xăng, dầu, sơn và dung môi. Bình bột và bình khí CO2 phù hợp để dập loại đám cháy này. Bình bọt cũng dùng được khi đám cháy nằm trong khay hoặc bể chứa, miễn là lớp bọt phủ kín bề mặt.
Nhóm thứ ba là đám cháy thiết bị điện đang có điện. Với nhóm này, bình CO2 là lựa chọn phổ biến vì khí không dẫn điện và không để lại cặn trên máy móc. Không nên dùng bình nước hay bình bọt gốc nước cho đám cháy điện, vì dòng điện có thể truyền qua dung dịch và gây giật cho người dùng.
Nhóm cuối là kim loại cháy như magiê, nhôm dạng bột và titan. Nhóm này cần bột chuyên dụng, không thể dùng bình thông thường. Nếu xưởng gia công các kim loại này, hãy trao đổi với đơn vị cung cấp để chọn đúng loại trước khi đặt hàng.
Tính số lượng theo diện tích và mức độ rủi ro
Sau khi xác định chất cháy, bước tiếp theo là tính số lượng bình. Hai yếu tố chính là diện tích khu vực và mức độ nguy cơ cháy. Một kho vải 500 mét vuông cần nhiều bình hơn một khu lắp ráp cơ khí cùng diện tích, vì vật liệu trong kho bắt lửa nhanh hơn nhiều.
Nên chia nhà xưởng thành từng khu rồi đánh giá riêng. Khu có phụ tải điện lớn, khu chứa hóa chất, khu hàn cắt và kho thành phẩm đều có mức rủi ro khác nhau. Khu rủi ro cao nên được trang bị bình có dung tích lớn hơn và bố trí dày hơn, đồng thời vẫn đảm bảo không có khoảng trống bảo vệ.
Bạn nên tham khảo tiêu chuẩn TCVN hiện hành về lựa chọn và bố trí bình chữa cháy xách tay, cụ thể là các quy định trong bộ TCVN về phương tiện phòng cháy chữa cháy, để tính số bình theo diện tích và nhóm nguy cơ. Tiêu chuẩn có thể được cập nhật theo thời gian, vì vậy hãy đối chiếu bản mới nhất hoặc hỏi ý kiến cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương.
Một ví dụ thường gặp: xưởng đóng gói rộng 800 mét vuông, có hai cửa ra vào và khu sạc xe nâng. Có thể đặt bình CO2 gần khu sạc để xử lý rủi ro điện, còn bình bột đa năng rải đều dọc lối đi chính để bao phủ vật liệu đóng gói dễ cháy trên kệ.
Vị trí đặt và khoảng cách bố trí
Bình tốt nhưng đặt sai chỗ thì khó phát huy tác dụng. Bình cần nằm ở nơi dễ thấy, dễ lấy và gần lối thoát nạn. Người trong xưởng phải với tới bình trong vài giây, không phải leo qua hàng hóa hay đẩy xe nâng ra mới lấy được. Tránh tình trạng bình bị kê sau thùng hàng cao hơn cả người.
Một số nguyên tắc bố trí cơ bản:
- Treo trên giá hoặc đặt trên chân đế, tránh để sát nền ẩm ướt.
- Đặt ở độ cao vừa tầm tay, thường là tay cầm cách sàn khoảng 1 đến 1,5 mét.
- Gắn biển báo và kẻ vạch khu vực để không ai chất hàng che khuất.
- Tránh đặt gần nguồn nhiệt hoặc nơi bị nắng chiếu trực tiếp kéo dài.
Khoảng cách giữa các bình phụ thuộc vào nhóm nguy cơ. Ở khu rủi ro cao, quãng đường từ một vị trí bất kỳ đến bình gần nhất phải ngắn hơn. Nên đi bộ thử từ các góc xa nhất của xưởng và bấm giờ để kiểm tra thực tế.
Sau khi đặt, cần kiểm tra định kỳ. Bình phải được bảo quản đúng cách và kiểm tra theo lịch để luôn sẵn sàng khi có sự cố. Áp suất trong bình, tình trạng vòi phun và tem kiểm định là ba mục nên xem qua mỗi tháng.
Những sai lầm thường gặp khi mua
Sai lầm đầu tiên là chọn theo giá rẻ nhất mà không xem loại chất chữa cháy. Bình giá thấp có thể phù hợp cho văn phòng nhưng không hợp với khu có dầu mỡ hay thiết bị điện. Giá chỉ nên là tiêu chí cuối cùng, sau khi đã chọn đúng loại.
Sai lầm thứ hai là chỉ mua bình mà bỏ qua huấn luyện. Bình treo trên tường sẽ vô dụng nếu không ai biết cách rút chốt, hướng vòi và quét đều. Chỉ cần tổ chức một buổi thực hành ngắn mỗi năm đã tạo ra khác biệt lớn, vì người lao động sẽ không hoảng loạn khi thật sự phải dùng.
Sai lầm thứ ba là không kiểm tra giấy tờ đi kèm. Bình cần có tem nhãn rõ ràng, thông tin nhà sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bằng tiếng Việt. Nên yêu cầu nơi bán cung cấp đầy đủ chứng từ trước khi nhận hàng và lưu lại để đối chiếu khi kiểm tra định kỳ.
Cuối cùng, bình chữa cháy chỉ là một phần của giải pháp. Nó giúp dập đám cháy nhỏ ở giai đoạn đầu. Khi đám cháy đã lớn, cơ sở cần đến hệ thống báo cháy, lối thoát hiểm và đội ứng cứu. Có thể tìm hiểu thêm trong bài yêu cầu cơ bản của hệ thống PCCC cơ sở.
Lời khuyên khi bắt đầu
Hãy bắt đầu bằng việc đi một vòng nhà xưởng, ghi lại từng khu và loại vật liệu chính. Từ bản ghi này, bạn dễ dàng chọn loại bình, tính số lượng và vạch sơ đồ bố trí. Nếu cần trao đổi thêm về điều kiện cụ thể của cơ sở, có thể gửi thông tin qua trang Liên hệ, hoặc đọc thêm các bài trong chuyên mục Phòng cháy chữa cháy.
Để tham khảo thêm góc nhìn từ một đơn vị thiết bị an toàn khác, bạn cũng có thể xem các sản phẩm và tư vấn an toàn tại Tân Duy trước khi quyết định.
Chọn bình chữa cháy không quá phức tạp nếu đi đúng trình tự: nhận diện chất cháy, đánh giá rủi ro, tính số lượng, chọn vị trí và huấn luyện người dùng. Bình cũng phải được kiểm tra đều đặn để sẵn sàng vào lúc cần đến.
