Vì sao cách đeo dây bảo hộ lao động quyết định sự an toàn trên cao
Nhìn bề ngoài, việc đeo dây có vẻ đơn giản: móc vào điểm neo chịu lực, không để dây xoắn và vừa khít người. Nhưng qua nhiều năm làm việc tại nhà máy và công trình, đội ngũ bên mình gặp không ít trường hợp dây được đeo đúng hình thức mà vẫn không giữ được người khi sự cố xảy ra. Gần như lần nào, nguyên nhân cũng nằm ở một chi tiết nhỏ bị bỏ qua.
Trước hết cần phân biệt rõ dây toàn thân và dây đai giữ thắt lưng. Hai loại này nhìn thoáng qua rất giống nhau. Dây toàn thân được thiết kế để giữ người lại khi ngã từ trên cao, lực được chia đều lên vai, đùi và ngực. Dây đai thắt lưng chỉ hỗ trợ tư thế làm việc và không chịu được cú giật khi rơi. Dùng nhầm hai loại này là rủi ro rất lớn.
Theo quy định, công việc trên độ cao từ 2 mét trở lên thuộc diện bắt buộc dùng dây toàn thân. Thao tác trên mái, giàn giáo hay bồn chứa đều nằm trong nhóm này. Nếu người lao động chưa được trang bị đủ, đơn vị sử dụng lao động nên tạm dừng công việc cho đến khi đảm bảo điều kiện an toàn.
Chuẩn bị trước khi đeo: kiểm tra dây và điểm neo
Trước khi mặc, hãy xem kỹ chiếc dây. Tem nhãn phải còn rõ, ghi nhà sản xuất, tiêu chuẩn và ngày sản xuất. Hạn sử dụng thường tính từ ngày đưa vào dùng, nên đừng chỉ nhìn ngày in trên bao bì. Đội ngũ bên mình từng gặp những chiếc dây còn mới trong kho nhưng đã nằm rất lâu kể từ lúc xuất xưởng.
Sợi dây, khóa móc và bộ phận điều chỉnh cũng cần soi kỹ. Vết cắt, chỗ sờn, sợi cứng lại hoặc đổi màu thường là dấu hiệu hóa chất hay tia UV đã làm yếu vật liệu. Khóa móc phải đóng mở êm, không rỉ và không biến dạng. Nếu khóa kẹt hoặc phải dùng lực mới bật ra được thì không nên tiếp tục sử dụng.
Dây đã từng chịu lực ngã phải loại bỏ, dù bên ngoài trông vẫn ổn. Sợi bên trong có thể đã kéo giãn mà mắt thường không nhìn thấy.
Điểm neo quan trọng không kém. Hãy chọn vị trí có khả năng chịu tải đủ lớn, như dầm thép, kết cấu bê tông hoặc thiết bị neo chuyên dụng. Lan can mỏng, ống nước nhẹ hay cột tạm thường không đủ sức giữ người khi bị giật mạnh. Muốn hiểu thêm cách chọn thiết bị theo từng môi trường làm việc, bạn có thể đọc bài hướng dẫn chọn bảo hộ lao động đúng loại theo môi trường làm việc.
Bước 1 và 2: Mặc dây và điều chỉnh phần thân
Bắt đầu bằng việc xỏ hai tay vào quai vai, giống như mặc một chiếc áo gile. Sau đó kéo dây đùi và dây ngực theo đúng hướng dẫn in trên dây. Đây là chỗ nhiều người làm ẩu nhất, và cũng khó phát hiện nhất khi kiểm tra sau này.
Có lần đội ngũ theo dõi một đội thi công nhà cao tầng. Họ được hướng dẫn siết dây đùi vừa sát nhưng vẫn đủ khoảng trống để ngồi xổm. Có người siết quá chặt, khó chịu nên bỏ dây giữa ca. Có người lại để lỏng, và khi thử giật nhẹ trong buổi tập, dây đã trượt xuống. Cách kiểm tra đơn giản nhất là ngồi xổm vài lần trước khi bắt đầu. Nếu dây vẫn giữ đúng vị trí và không ép quá mức thì coi như đạt.
Đai ngực nên nằm ngang xương ức, không lệch về một bên. Nếu lệch, lực khi ngã sẽ dồn về một vai và dễ gây chấn thương. Hãy nhìn vào gương hoặc nhờ người bên cạnh xem giúp, vì khó tự phát hiện độ lệch khi đang đeo.
Bước 3 và 4: Móc dây vào điểm neo và kiểm tra lực
Khi làm việc trên cao, khóa nên móc vào vòng D phía sau lưng. Vòng này được thiết kế để chịu lực kéo khi ngã, giúp cơ thể giữ tư thế ngửa và hạn chế chấn thương vùng cổ. Chỉ móc vào vòng trước ngực khi nhà sản xuất hoặc hướng dẫn kỹ thuật yêu cầu, ví dụ khi cần giữ người ở tư thế nghiêng để thao tác.
Sau khi móc, kiểm tra khóa đã đóng hẳn chưa. Khi khóa đúng, bạn sẽ nghe tiếng tách rõ ràng. Dây không được xoắn, cũng không để chùng quá lớn, vì khi ngã khoảng rơi sẽ dài hơn và lực va đập mạnh hơn.
Cuối cùng, thử kéo nhẹ dây về phía điểm neo để chắc chắn mọi thứ đã cố định. Chỉ khi đó mới bước lên cao. Bước kiểm tra này chỉ tốn chưa tới nửa phút nhưng có thể cứu một mạng người.
Lỗi hay gặp khi đeo dây và cách xử lý
Lỗi phổ biến nhất là dây lỏng hoặc quá chặt. Dây quá chặt gây khó thở, đau vùng háng và mệt nhanh, khiến người lao động muốn tháo ra. Dây quá lỏng thì khi giật sẽ tuột. Cách xử lý là điều chỉnh lại theo hướng dẫn và cân bằng từng bên, đừng chỉ chỉnh một bên rồi thôi.
Lỗi thứ hai là móc vào điểm neo không đủ tải hoặc móc chéo. Móc chéo khiến khóa dễ bật ra khi có va đập. Trước khi móc, hãy quan sát kỹ điểm neo và chọn chỗ chắc hơn nếu có thể. Đôi khi một điểm neo tốt chỉ cách vị trí ban đầu vài mét.
Lỗi thứ ba là bỏ qua việc kiểm tra dây trước ca. Nhiều người nghĩ dây dùng hôm qua thì hôm nay vẫn ổn. Thực tế, vết mòn ở đai và khóa tăng dần mà ít ai để ý, cho đến khi hỏng hẳn.
Bảo hộ lao động trên cao: danh mục và tiêu chuẩn tham khảo
Một bộ bảo hộ làm việc trên cao thường gồm dây an toàn toàn thân, dây hãm có bộ hấp thụ lực, móc khóa và điểm neo di động khi cần di chuyển dọc kết cấu. Dây hãm giới hạn khoảng rơi, còn bộ hấp thụ lực giảm lực tác động lên cơ thể khi ngã. Hai thành phần này bổ trợ cho nhau, không nên thiếu một trong hai khi làm việc ở độ cao lớn.
Về tiêu chuẩn, pháp luật lao động Việt Nam có quy định về an toàn trên cao và các văn bản hướng dẫn liên quan. Trong thực hành, nhiều đơn vị tham chiếu tiêu chuẩn châu Âu EN 361 cho dây an toàn toàn thân. Khi mua, hãy kiểm tra sản phẩm có ghi rõ tiêu chuẩn này hay không và đối chiếu với nhãn của nhà sản xuất.
Chọn thiết bị cũng phải phù hợp công việc. Làm trên cao khác với làm trong không gian kín, và khác với thao tác gần khu vực có điện. Dây dùng gần điện cần cách điện phù hợp, còn không gian kín cần đường cứu hộ rõ ràng. Không nên dùng một bộ cho mọi việc.
Bảo quản và kiểm tra định kỳ dây bảo hộ
Vệ sinh dây bằng nước sạch và xà phòng nhẹ, sau đó phơi khô tự nhiên trong bóng râm. Ánh nắng gắt và hóa chất làm sợi nhựa giòn đi nhanh. Không để dây dính dầu mỡ hay axit, và không cất dây cạnh nguồn nhiệt trong kho.
Lịch kiểm tra nên có hai tầng. Hằng ngày, người dùng tự kiểm tra trước ca. Định kỳ, theo hướng dẫn của nhà sản xuất, bộ phận an toàn kiểm tra kỹ hơn và ghi vào sổ theo dõi. Có sổ thì mới biết dây đã dùng bao lâu và đã từng chịu lực hay chưa, điều mà trí nhớ rất dễ bỏ sót. Để giữ thiết bị bền lâu hơn, bạn có thể xem thêm hướng dẫn sử dụng và bảo quản bảo hộ lao động đúng cách.
Nếu dây đã chịu lực ngã, hãy thay ngay. Đừng tiếc tiền, và đừng nghĩ nhìn vẫn ổn là đủ.
Đào tạo người lao động và trách nhiệm quản lý nhà xưởng
Người mới vào nghề nên được hướng dẫn đeo dây thực hành trước khi giao việc trên cao. Chỉ đọc tài liệu thì chưa đủ; cần tự mặc, tự điều chỉnh và tự móc dây dưới sự giám sát. Đội ngũ bên mình thường yêu cầu công nhân mới làm lại ba lần liên tiếp cho đến khi thao tác đúng hoàn toàn mà không cần nhắc.
Tổ trưởng và bộ phận an toàn có vai trò nhắc nhở và kiểm tra thường xuyên. Một người đứng dưới đất quan sát, phát hiện dây bị xoắn hay móc sai, có thể ngăn được một tai nạn. Vai trò này thường bị đánh giá thấp, nhưng đây là lớp bảo vệ quan trọng nhất sau chính người lao động.
Nếu nhà xưởng đang tìm thiết bị đạt chuẩn, bạn có thể tham khảo các giải pháp thiết bị an toàn công nghiệp tại KT Việt Nam để so sánh lựa chọn phù hợp với từng công đoạn. Đội ngũ bên mình luôn sẵn sàng trao đổi thêm về cấu hình phù hợp với mặt bằng và loại công việc.
Câu hỏi thường gặp
Dây bảo hộ toàn thân có cần thay định kỳ không?
Có. Ngay cả khi chưa từng chịu lực ngã, sợi dây vẫn lão hóa theo thời gian và điều kiện sử dụng. Hãy thay theo hạn của nhà sản xuất, và thay ngay khi thấy hư hỏng.
Có thể dùng dây đai giữ thắt lưng thay cho dây toàn thân không?
Không nên. Dây đai thắt lưng không được thiết kế để giữ người khi rơi từ trên cao. Dùng sai có thể gây chấn thương nặng.
Làm sao biết dây đã hết hạn sử dụng?
Xem tem nhãn và ngày sản xuất, đối chiếu với hạn khuyến nghị của nhà sản xuất. Ngoài ra, kiểm tra sợi dây có cứng, giòn hay đổi màu không.
Công nhân nữ hoặc người cao gầy nên chọn dây thế nào?
Chọn loại có nhiều mức điều chỉnh và đúng cỡ theo bảng số đo của nhà sản xuất. Dây quá rộng hoặc quá ngắn đều làm giảm hiệu quả bảo vệ. Hãy thử mặc trước khi nhận dây.
Ai chịu trách nhiệm kiểm tra dây trước ca làm việc?
Người lao động tự kiểm tra thiết bị của mình trước khi dùng. Tổ trưởng và bộ phận an toàn chịu trách nhiệm kiểm tra chéo và kiểm tra định kỳ, ghi nhận vào sổ theo dõi.
